Over schaalvergroting in de tomatenteelt
Drie familiebedrijven die elkaar al dertig jaar kennen en intensief samenwerken binnen dezelfde telersvereniging. Toch besloten ze te fuseren. Waarom zet je die stap als je elkaar al zo goed weet te vinden? Sinds 2023 vormen de kwekerijen GreenValley/Greenway, Van den Berg en Van der Voort samen The Valley, een bedrijf met zeven locaties en de ambitie om door te groeien van vijftig naar honderd hectare. Jack Groenewegen en zijn medebestuurders vertellen over samenwerking en de rol die Van Iperen daarin speelt.
Waarom fuseer je als je al zo nauw samenwerkt? Voor Jack is het antwoord helder. “Om toekomstbestendig te zijn. De sector wordt steeds professioneler, bedrijven worden groter. Wij hadden allemaal ons eigen familiebedrijf, nu hebben we samen een veel sterkere onderneming, financieel, maar ook qua organisatiekracht. We hebben nu een directie van vier, ieder verantwoordelijk voor een stuk van de bedrijfsvoering.”
Dat een fusie staat of valt met de bedrijfscultuur, weten ze maar al te goed. Dit is precies de reden dat niet iedere samenwerking uitmondt in een fusie. De waarden van de bedrijven en mensen moeten bij elkaar passen, en dat is geen vanzelfsprekendheid. “Cultuur was na de fusie het belangrijkste onderwerp”, zegt Jack. “Hoe zorgen we voor rust en werken we geleidelijk naar één cultuur toe? Dat moet je niet binnen een jaar willen forceren.” Inmiddels werkt elke locatie steeds meer op dezelfde manier. De overlegstructuren ondersteunen een nauwe samenwerking. Naast het dagelijkse contact met de locaties en het continu sparren over verbeteringen, bezoeken Marcel en Thom iedere locatie eens in de drie weken om de voortgang en resultaten gezamenlijk te evalueren.
Plezier en eigenaarschap zijn daarbij kernwaarden, vertelt Marcel van den Berg, verantwoordelijk voor de dagelijkse operatie, teelt en energie. “Medewerkers hebben een bepaalde vrijheid. Er is een raamwerk waarbinnen dingen moeten gebeuren, maar daarbinnen geven we ze de ruimte. Mensen hebben het gevoel dat ze een eigen locatie hebben waarvoor ze verantwoordelijk zijn.” Die verantwoordelijkheid zorgt voor eigenaarschap, en dat werkt aanstekelijk. “Het geeft een positieve grondhouding, waardoor je groei ziet ontstaan.”
Die onderlinge band gaat ver terug. Al in 1993 vonden de ondernemers elkaar binnen telersvereniging Prominent, de tomatentak binnen de coöperatie Growers United. “We kennen elkaar door en door, maar ieder hield zijn eigen bedrijf”, vertelt Jack Groenewegen, binnen de directie verantwoordelijk voor strategie, teelt, energie en financiën. In de jaren daarna benaderden de ondernemers elkaar over de vraag hoe ze de toekomst in wilden gaan. Dat gesprek leidde tot het besluit om hun bedrijven samen te voegen. Joost van der Voort werkte al sinds 2013 in het familiebedrijf; zijn neef Thom kwam er in 2020 bij, toen de oudere generatie terugtrad. In maart 2022 begonnen de fusiegesprekken, op 1 januari 2023 was de fusie een feit.
Elke locatie heeft een eigen team en houdt zijn eigen broek op; The Valley regelt de overkoepelende zaken. “Als je dat allemaal alleen moet doen, wordt het te veel”, zegt Thom van der Voort, verantwoordelijk voor operatie, techniek en P&O. “In deze opzet werkt het goed.” De beschikbaarheid van data speelt daarin een sleutelrol. Alles loopt via een digitaal platform, waardoor van elke locatie realtime inzichtelijk is hoe het ervoor staat, van het waterbassin en de witte vlieg op de vangplaten tot de energiekosten. “We vergelijken teelt, arbeid en energie tussen de locaties. Door de slimme dingen van elkaar over te nemen, word je elk jaar beter.” Dat benchmarken gebeurt intern, maar ook met collega’s via Growers United.
De ambitie reikt verder. “De verwachting is dat de tomatenteelt zich ontwikkelt richting een kleiner aantal bedrijven van rond de honderd hectare. Daar willen we bij horen”, zegt Jack. “Je moet naar die schaalgrootte toe om mee te kunnen doen. Investeringen worden steeds groter, en risicospreiding zorgt voor stabiliteit.” Groei zoekt The Valley vooral in clustering. De achtste locatie, in Vierpolders, is in aanbouw en wordt energietechnisch aangesloten op de aardwarmte van de bestaande locatie. “Dat geeft voordelen. Nieuwe tuinbouwgebieden zien we niet snel bijkomen, dus clusteren is belangrijk.”
Risicospreiding is ook de reden achter de nieuwe uitdaging in Marokko. Joost van der Voort, verantwoordelijk voor groei, internationalisering en innovatie, begeleidt het project. Samen met Schenkeveld en een Marokkaanse partner zette The Valley daar een teeltbedrijf op, nu 24 hectare, met ruimte om naar 60 hectare te groeien. “Het begon met de energiecrisis en de stijgende arbeidskosten. De kostprijs van snack tomaten komt steeds meer onder druk; het kan hier nog wel, maar het wordt steeds moeilijker. Marokko is daar een betere plek voor. Het is belangrijk om jaarrond te kunnen leveren.” Een nieuwe buitenlandse productielocatie staat niet direct op de agenda, maar uitgesloten is het niet.
De grootste uitdagingen liggen dichter bij huis: energie, arbeid en de kostenstijging in Nederland. In de teelt vragen virussen blijvende aandacht, waarbij The Valley de risico’s hiervan met strenge hygiëneprotocollen zo klein mogelijk houdt. En er dienen zich nieuwe plagen aan. “Je ziet nu Nesidiocoris, kortweg Nesi, een plaaginsect dat vanuit Spanje oprukt. We moeten veel preventiever denken: eerder biologie inzetten, groene middelen en meer zwavelpotten. Je zet groene middelen in voordat je iets ziet.” Volgens Jack werkt die aanpak goed.
Juist bij die uitdagingen komt de gezamenlijke aanpak met toeleveranciers in beeld. Van Iperen levert via Growers United, dat centraal inkoopt voor zo’n 800 hectare glastuinbouw. Edwin Datthijn is adviseur gewasbescherming én accountmanager voor The Valley. “Ik ken alle zeven locaties, ik kwam er al lang voor de fusie”, vertelt hij. “Ik ken de teelt en de mensen. Het zijn echt familiebedrijven, dat werkt erg plezierig.” Zijn rol gaat verder dan inkoop. “Bellen ze me over bemesting of waterkwaliteit, dan zet ik een collega in.”
Dat de relatie verder reikt dan de prijs, blijkt telkens als regelgeving verandert en toeleverancier en teler samen naar een oplossing moeten zoeken. Juist dan gaat het niet uitsluitend om de prijs, maar om kennis en vertrouwen. Het illustreert hoe het werk is veranderd. Marcel: “Middelen werken anders, en moeten samenwerken met de biologie. Alles moet in balans zijn om het beste resultaat te halen. De juiste kennis is hiervoor cruciaal.”
Met 95 procent van de tomaten bestemd voor de export, staat voedselveiligheid bovenaan. “Sommige klanten eisen een derde of een kwart van de wettelijke residunorm, dus bovenwettelijk”, zegt Jack. “Voedselveiligheid is gewoon de norm. Wij telen veilig voedsel.” Daar ligt voor de vier ondernemers de diepere drijfveer onder al die jaren partnerschap, in steeds hechtere vormen. Samen sta je sterker, en daar profiteert uiteindelijk de hele keten van.
Kennis & Nieuws
Intratuin wil verduurzamen en stelde zichzelf voor 2030 twee stevige doelen: groenere tuinen bij de consument en een assortiment dat voor 70 procent chemievrij is. Dat laatste vraagt om kwekers die zonder chemie telen. Het klinkt logisch, maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Er kwam een vraag op tafel die niemand had voorzien: hoe gaan we om met plaagproblemen in het tuincentrum? Intratuin wil en mag daar niet meer met chemie ingrijpen. Op die vraag had niemand meteen een antwoord, ook Van Iperen niet. Samen gingen ze op zoek naar een oplossing die nog niet bestond.
De zomer staat voor de deur en daarmee starten ook de jaarlijkse teeltwisselingen van de belichte tomatenteelt in Nederland. Tussen pakweg week 20 en week 40 zijn er een hoop bedrijven die zich opnieuw opmaken voor het belichtingsseizoen van de komende winter. Maar hoe vlieg je zo'n teelt nu aan? Deze puzzel lijkt elk jaar moeilijker te worden, constateert Erik Kamstra, Productmanager Biologie en Technisch Specialist Gewasbescherming bij Van Iperen. Krijgt de puzzel meer stukjes of zijn er misschien een paar stukjes kwijtgeraakt in de afgelopen jaren?
